Tiểu thuyết LỜI NGUYỀN 200 NĂM (3)

LỜI NGUYỀN HAI TRĂM NĂM

Tiểu thuyết của KHÔI VŨ

(Giải thưởng Hội Nhà văn 1989-1990)
 

LNHTN 03

 

HAI

 

Căn chòi ấy vuông vức chín thước vuông dựng cột kèo bằng thân tràm lợp lá dừa nước vách thưng lá buông. Nó nằm lọt giữa rừng phi lao. Khi gió biển nổi lên hàng phi lao rung lá căn chòi lọt vào một vùng âm thanh kỳ diệu mà tiếng nhạc nền là tiếng sóng từ xa. Hai Thìn đã dựng căn chòi ấy và đưa mẹ con Lài từ vùng kinh tế mới về ở.

Ngay đêm đầu tiên nằm ngủ trong căn chòi Lài đã khóc tức tưởi. Chị nhớ đến căn nhà của vợ chồng mình trong khu dân cư biển Cát bỗng dưng lọt vào tay người khác. Một cô gái thị thành vì yêu vì thích phiêu lưu mà trở thành vợ Hai Thìn cũng chưa bao giờ nghĩ rằng mình phải ngủ dưới nền đất ẩm lạnh như thế này. Chị không than vãn chỉ khóc hy vọng nước mắt có thể làm mình vơi bớt nỗi buồn tủi. Hai Thìn an ủi vợ:

- Anh đi biển ít lâu vợ chồng ta sẽ lại có tiền cất nhà khang trang hơn. Còn bây giờ...

Có bao giờ Lài trách chồng hay làm điều gì cho chồng buồn được. Như sáng nay không đi biển Hai Thìn lại đòi ăn gỏi cá trích chị đã mau mắn rủ hai đứa con ra biển tìm cá về trổ tài nội trợ chiều chồng.

Hai Thìn nằm trên chõng đùa nghịch với con ó lửa.Nó đang dùng mỏ và chân làm thịt con chim non nằm chết cóng dưới một gốc phi lao gần căn chòi mà Hai Thìn nhặt được. Sóng và gió biển đang rủ nhau hát vui. Căn chòi và rừng phi lao thì rù rì tâm sự...

 - Nói cho tôi biết vì sao nơi đây toàn đá và cát? Căn chòi hỏi.

- Tôi không có mặt ở đây lâu đời như biển cả rừng xanh gió biển. Người ta mới đem tôi và các bạn tới đây trồng được vài mươi năm. Nhưng dẫu sao tôi cũng là người cố cựu hơn bạn. Tôi có thể giải thích điều bạn thắc mắc nhưng phải nhớ đây là câu chuyện tôi được nghe kể lại.

- Thế ai kể với bạn?

- Gió biển bạn thân của tôi. Tuy nhiên gió biển lại thuộc về một phía trong câu chuyện nên có thể nghi ngờ phần nào sự khách quan của câu chuyện.

- Chẳng sao. Tôi là một căn chòi nhỏ bé muốn nghe chuyện cho thỏa trí tò mò chứ chẳng phải để lý giải những điều cao xa từ câu chuyện...

Câu chuyện thế này:

Ngày xưa Mặt trời muốn kén chồng cho con gái là Mặt trăng. Lão vừa ưng Thần rừng lại vừa thích Biển cả. Mặt trăng cũng thế nàng thấy cả hai đều đáng làm chồng mình. Để chọn một trong hai làm con rể Mặt trời bày cuộc tỉ thí. Thần rừng và Biển cả đã đánh nhau những trận kinh hồn. Biển cả dâng nước vây khốn Thần rừng Thần rừng xua quân lấn chiếm biển cả. Nước biển bị vây trên đất của Thần rừng hóa thành sông suối. Cá biển bị Thần rừng bắt giam hóa thành cá sông cá suối. Ngược lại cây cối bị Biển cả bắt làm tù binh giam giữ tận đáy biển hóa thành san hô rong rêu. Vậy mà hai bên vẫn không định được hơn thua.

Một hôm Mặt trời soi bóng mình trên Biển cả. Biển cả khen Mặt trời uy nghi đường bệ xứng đáng là chúa tể thế gian. Mặt trời quá sung sướng liền hứa gả Mặt trăng cho Biển cả. Thần rừng hay tin liền hỏi. Mặt trời liệu bề không thể thuyết phục được Thần rừng bằng lý do vì sao mình hứa gả con cho Biển cả nên đã chối là mình chẳng hứa hẹn điều chi. Biển cả tức giận mắng Mặt trời bội ước.

Từ đó đến nay mặt trời và Biển cả vẫn còn xích mích. Thần rừng và Biển cả cũng thế. Còn Mặt trăng thì vẫn cô đơn. Hàng tháng nàng xuống trần thăm cả Thần rừng lẫn Biển cả vẫn ao ước được lấy một trong hai người làm chồng...

.

- Chuyện hay đấy. Nhưng nó liên quan gì đến điều thắc mắc của tôi: tại sao nơi đây toàn đá và cát?

- Thần rừng và Biển cả đánh nhau ở nhiều nơi đây là nơi giao chiến ác liệt nhất. Đá là vũ khí của Thần rừng. Cát là quân của Biển cả. Một số cát bị Thần rừng giam giữ thật xa trong kia. Lại thêm chuyện này nữa người dân tộc là con cháu Thần rừng bị cấm không được đi biển. Ai cãi lại thì hoặc Biển cả sẽ tìm cách bắt làm tù binh hoặc Thần rừng bắt về đất liền trừng trị.

                                                        *** 

Mùi nước biển tanh hơn bao giờ. Mới mấy hôm trước đây cơn gió bấc từ trong bờ thổi ra khơi sóng chở bao nhiêu rác rưởi ven bờ ra thật xa khiến lũ cá phải lẩn tránh những vật thải của rừng và con người rủ nhau bơi đi thật xa hoặc lặn thật sâu những người đi biển phải thật vất vả mới quăng lưới được cá. Những ngày ấy gíá cả được thu mua cao ai cũng thấy công sức mình được đền bù xứng đáng. Gió nồm từ khơi bắt đầu thổi ào ạt vào bờ. Rong rêu từ đáy biển nổi lên cùng với rác rưởi từ bờ dạt ra dạo trước trôi trở lại ven biển trong những ngày dành gió. Nước báng vừa bẩn vừa hôi tanh báo cho ngư dân biết rằng ngoài khơi những ngày này lắm cá. Nhưng cũng chính vì thế mà giá thu mua hạ chỉ còn phân nửa. Hai Thìn không đi biển những ngày này. Anh không muốn cho không sức lao động của mình cho những kẻ thu mua cố dìm giá ngư dân nhưng vẫn ghi trong sổ sách giá thu mua trước đó để hưởng phần chênh lệch. Phần chênh lệch này chắc chắn được chia cho nhiều người mà danh sách không thể thiếu Sáu Thế và Năm Mộc những người đã trở thành nỗi sợ của ngư dân làng biển Cát.

Có nhiều tiếng chân người đi trên cát. Hai Thìn đặt con ó lửa trên vai bước ra khỏi căn chòi. Anh đoán Lài và hai đứa con gái đã về với một giỏ cá trích tươi. Nhưng những người mới đến lại là thầy trò Sáu Thế Năm Mộc và hai cậu du kích. Sáu Thế mặc quần kaki xanh dương áo bộ đội đầu đội nón cối gương mặt vuông vức râu cạo sạch chừa lại vệt chân râu xanh rì. Năm Mộc vẻ hốc hác mắt trõm sâu vì mất ngủ chòm tóc bay lất phất trên cái đầu hói khoác khẩu các bin quen thuộc trên vai mặt hầm hầm giận dữ.

- Chào ông Sáu! Chào ông Năm mạnh giỏi!

Hai Thìn lên tiếng trước.

- Chào vua biển! - Sáu Thế đáp - Hôm nay anh không đi biển sao?

- Nước báng cá rẻ tôi nghỉ dưỡng sức.

- ...nghỉ dưỡng sức! Năm Mộc chen vào mở đầu bằng câu nói liệu - Ai cho phép mày rủ rê những người khác như con rể tao nghỉ theo mày? Mày tuyên truyền phá hoại sản xuất trong khi nhân dân ta đang...

Sáu Thế liếc Năm Mộc:

- Thôi đủ rồi ông Năm! Ông để tôi làm việc với Hai Thìn chớ. Anh vua biển anh có biết là chính quyền đã chiếu cố hoàn cảnh anh lắm không?

- Tôi muốn nghĩ như vậy lắm nhưng vẫn không nghĩ được. Ông chủ tịch coi đó đơn xin hồi hương của tôi quá nửa năm vẫn chưa được xét.

- Nhưng đã có ai trả lời là xã bác đơn của anh đâu? Nhưng thôi sáng nay tôi tới đây để yêu cầu anh trả lời điều này: anh dựng căn nhà này bao lâu rồi? Ai cho phép dựng?

Hai Thìn cười lớn:

- Thế này cũng gọi là nhà được nữa à? Còn câu hỏi tôi nghĩ anh Sáu chỉ hỏi để mà hỏi. Bởi anh Sáu đã thừa biết cả rồi: tôi đã dựng căn chòi này được một tuần và cũng chẳng ai cho phép.

- Như vậy chính anh vừa thú nhận có làm việc phạm pháp. Xã đã cho anh tạm trú nhà Tòng Út sao anh không chấp hành?

- Tôi đưa vợ con về cùng ở ở nhà Tòng Út sao tiện?

- Ai cho phép anh đưa vợ con về đây bỏ nhà cửa ở vùng kinh tế mới?

- Ai cho phép ư? Lương tâm! Lương tâm tôi cho phép! Bởi vì lương tâm tôi nói rằng một thằng đàn ông có thể lao động kiếm tiền dễ dàng ở một nơi lại để vợ con cực khổ nheo nhóc ở một nơi khác là một thằng tồi. Tôi sinh ra để đi biển không phải để cầm cày cầm cuốc...

- ...không phải để cầm cày cầm cuốc! - Năm Mộc lại chen vào - Thấy chưa! Nó coi thường nông dân vi phạm chính sách liên minh... liên minh gì... à... liên minh công... công nông..

- Thôi đi ông Năm! - Sáu Thế chuyển cả sự bực bội qua kẻ cộng sự đắc lực của mình - Ông cứ đứng im đó mà nghe đừng có nói năng lung tung. Anh Hai Thìn chính quyền yêu cầu anh phải dỡ bỏ căn nhà hoặc gọi là căn chòi như anh cũng được trong vòng hai mươi bốn tiếng đồng hồ...

Hai Thìn nhìn căn chòi của mình.Anh nghe lời nó run rẩy vì sợ hãi:

- Hãy cứu tôi vua biển.

Anh an ủi nó:

- Cứ yên tâm. Ta sẽ bảo vệ ngươi vì đó cũng chính là bảo vệ ta mà.

- Thưa ông chủ tịch - Hai Thìn hạ giọng - Tôi đề nghị ông cứu xét trường hợp đặc biệt của gia đình tôi. Tôi sinh ra lớn lên và đã sống bao năm với biển tôi không thể sống xa biển. Căn nhà cũ của tôi chính quyền đã mua lại với giá rẻ mạt khi tôi phải đi kinh tế mới. Nay tôi không thể sống ở nơi đó tôi trở về đây tự nguyện dựng căn chòi này ở nơi xa làng xóm để khỏi phiền tới chính quyền làm chỗ trú để làm ăn và chờ chính quyền cứu xét cho hồi hương...

- Anh vua biển tôi nhắc anh chính quyền làm việc bằng luật pháp không phải bằng tình cảm...

- Vậy tôi phải dời đi đâu?

- Anh nói sao? Dời đi đâu? Không dời đi đâu hết. Mà anh phải đưa gia đình về lại vùng kinh tế mới. Riêng anh anh có quyền tạm trú ở nhà Tòng Út đến hết tháng này theo hạn ghi trong giấy phép.

Hai Thìn không còn đủ kiên nhẫn để năn nỉ. Anh cắn chặt hai hàm răng nói như rít lên:

- Nếu tôi không dỡ chòi thì sao?

- Thì sao à? Khi đó chính quyền sẽ cưỡng chế dỡ thay anh.

Năm Mộc dứ mũi súng về phía Hai Thìn:

- Thằng ngoan cố này cứ giải về xã giam ở đó tới khi nào chịu ký giấy cam kết dỡ nhà mới thả về là xong.

Đôi mắt Hai Thìn nhìn Năm Mộc đến tóe lửa:

- Chẳng việc gì đến ông ông Năm Mộc à.

- ... sao lại không. Tao là xã đội phó chỉ huy du kích xã Đại Dương này. Sao lại không?

Bỗng nhiên Năm Mộc bị giựt ngã chúi về phía trước. Khi ông ta phát hiện ra Hai Thìn đang nắm mũi súng của mình giằng vuột khỏi tay mình rồi ném đi thì ông không còn thời gian đâu để gượng vững nữa. Khẩu súng các bin nằm dài trên bãi cát. Năm Mộc ngã bổ nhào xuống cạnh đó. Ông ta lồm cồm bò dậy vươn tay nhặt khẩu súng vừa lên đạn vừa gào:

- Bớ người ta! Nó giết tôi! Nó giết xã đội phó!

Mũi súng của Năm Mộc chỉa về phía Hai Thìn. Nhanh hơn ngón tay đặt trong cò súng của ông ta Hai Thìn nhảy tới đá vào mũi súng. Súng nổ. Liền đó là tiếng quát của Sáu Thế:  

- Tất cả hãy đứng im theo lệnh tôi!

Anh ta đã rút khẩu súng ngắn lăm lăm trong tay hướng về phía hai đối thủ. Hai cậu du kích cũng chĩa súng về phía hai người.

Vua biển nén tiếng thở dài. Anh cúi xuống bắt con ó lửa bị rơi xuống đất trong lúc anh xô xát với Năm Mộc đặt nó lên vai. Nó run rẩy nói:

- Tôi sợ quá! Ông nóng nảy hỏng chuyện cả rồi.

Anh khẽ gật đầu:

- Phải. Ta nóng quá. Nhưng chuyện đã lỡ.

Con ó:

- Ông thử nói một lời xin lỗi xem sao.

- Không! Đời ta không xin lỗi ai khi ta không có lỗi.

Gió biển ào vào xem hỏi rừng phi lao:

- Chuyện gì vậy?

Rừng phi lao nói nhỏ:

- Rắc rối lắm. Cũng chỉ vì vua biển bảo vệ căn chòi đáng thương kia.

Căn chòi run lên từng chặp vì quá sợ hãi.

Sáu Thế nói:

- Cớ sự này tôi buộc lòng phải mời anh về trụ sở anh Hai Thìn ạ.

- Tôi sẵn sàng. Nhưng các anh cũng cho tôi đợi vợ con tôi về mà dặn dò chớ.

- Không cần. Anh cứ đi với chúng tôi. Sẽ có người báo tin cho vợ con anh biết.

Hai Thìn nhìn căn chòi nhỏ của mình nhìn con ó lửa trên vai. Anh lặng lẽ bươc đi. Sáu Thế và hai cậu du kích theo sau. Cát lào xào dưới chân bốn người hỏi chuyện nhau. Được vài bước Sáu Thế dừng lại hỏi Năm Mộc còn ngồi dưới cát:

- Ông tính ở luôn đây sao?

- ... ở luôn đây sao! - Năm Mộc vẫn ngồi lì - Anh Sáu về trước đi chút xíu tôi về theo.

Bốn người đi khá xa rồi Năm Mộc mới lồm cồm đứng dậy. Ông ta phủi cát dính đầy quần áo nhìn căn chòi của Hai Thìn mà lòng giận sôi lên. Bất chợt bàn tay ông ta thọc vào túi quần chạm phải cái hộp quẹt.

 

                                                            BA
 

Người già như cổ thụ trong rừng

Che bóng mát cho cây cho lau và sậy

Giang tay cho bầy chim làm tổ

Đưa thân mình cho lan bám nở hoa

Thần rừng che chở người dân tộc ta

Nên hồn mỗi người đều thuộc về Thần

Như cây rừng cả thảy thuộc về Thần

Trước kia chúng cũng là người

Vì có tội nên Thần bắt chôn chân một chỗ.

 

Đối với Tòng Út ông già Bảy là một người già đáng kính. Ông là cây cổ thụ của anh ở làng biển Cát của người Kinh này. Vị trí của ông càng trờ nên quan trọng hơn với Tòng Út kể từ khi Hai Thìn bị đuổi đi kinh tế mới. Phải sống một mình là điều mà Tòng Út chưa hề quen kể từ ngày anh bị đuổi ra khỏi làng người dân tộc. Anh phải tìm một người để nương tựa hỏi han. Hai Thìn dặn dò anh khi ra đi:

- Có chuyện gì khó hãy hỏi ông già Bảy.

Anh đã làm đúng theo lời dặn của Hai Thìn.

Mỗi khi Tòng Út cầm cây đàn ống tre bằng cả hai bàn tay những ngón tay thô của anh lập tức biến thành những ngón tay tài hoa của người nghệ sĩ. Anh chạm tay vào sáu sợi dây đàn sáu sợi cật tre lẩy ra từ ống tre già công phu mảnh mà thật chắc. Những âm thanh rừng núí vang lên. Trái tim Tòng Út rộn ràng.

Tòng Út hát bài tình ca kỷ niệm của mình: 

Cái trái bầu tròn làm chết hoa xanh

Cái môi mày cười làm đau tim tao...

 

Đàn ống tre bỗng thôi lên tiếng để hỏi:

- Mày còn yêu nhiều lắm phải không Tòng Út?

Anh đáp giọng ngậm ngùi:

- Phải.

Đàn ống tre lại nói:

- Nhưng nó đã treo cổ chết rồi. Còn bây giờ mày đã yêu ai chưa?

Tòng Út đỏ mặt lắc đầu:

- Chưa.

- Mày nói không đúng. Rất nhiều lần tao bắt gặp mày nhìn cô Út con gái ông già Bảy bằng ánh mắt khác lạ.

Tòng Út vẫn chối:

- Tao không yêu nó mà.

Đàn ống tre:

- Nếu vậy thì rõ ràng mày đã nhìn nó bằng con mắt của một giống đực nhìn một giống cái. Chẳng nên một chút nào. Mày tuy xấu xí nhưng nó cũng ở cảnh ngộ chẳng thuận lợi gì. Nó đã lớn tuổi lại học giỏi khó tìm chồng ở đây. Khi nào thật lòng yêu nó mày cứ thử bảo cho nó biết xem sao?

Tòng Út cúi đầu giọng buồn bã:

- Có thể rồi tao sẽ yêu nó nhưng sẽ chẳng bao giờ tao dám nói ra đâu.

Tòng Út cất đàn ống tre. Nó hỏi anh:

- Mày chuẩn bị đi đâu?

Anh đáp:

- Tao đến nhà ông già Bảy.

Đàn ống tre cười:

- Vì chuyện cô Út phải không?

Tòng Út đánh yêu cây đàn:

- Không đúng đâu. Tao đi vì một chuyện khác hẳn. Chuyện này chỉ có ông già Bảy mới giúp cho tao được.

Ông già Bảy đang nằm chơi nơi chiếc chõng tre đặt dưới gốc cây me ngọt. Tòng Út cùng lên ngồi trên đó kể:

- Năm Mộc đến nhà tao dạy tao đuổi không cho gia đình chủ Hai ở nữa.

- Hai Thìn đã dựng chòi ở rừng phi lao để ở rồi mà.

- Năm Mộc dạy tao làm như thế khi nào gia đình chủ Hai phải dỡ căn chòi đó quay lại trọ nhà tao.

- Qua hiểu rồi. Đó là thằng Năm nó muốn Hai Thìn không còn nơi trú ngụ ở làng biển Cát này. Thằng Năm nó xấu lắm.

- Năm Mộc nói nếu tao nghe lời nó dạy nó sẽ xin chủ tịch cho tao làm bảo vệ tao sẽ có nhiều tiền xài như nó.

- Thằng em mày không đuợc nghe lời Năm Mộc nghe chưa?

- Tao cũng nghĩ như thế. Tao hỏi già Bảy để yên cái bụng thôi. Tao thương chủ Hai lắm...

- Đừng lo. Hai Thìn là vua biển đi biển một thời gian nó sẽ lại giàu có lại làm nhà mới để ở như mọi người. Chỉ e rằng nó chẳng được để yên mà làm ăn... Năm Mộc dựa oai Sáu Thế cứ quấy rối nó hoài...

Tòng Út chợt kêu lên:

- Già Bảy nói tao mới nhớ. Sáng nay tao thấy Năm Mộc đi với Sáu Thế và du kích về phía rừng phi lao. Chắc chúng nó đến để bắt chủ Hai.

- Nếu vậy mình phải tới đó mới xong. Hai Thìn hay đùa cợt lại nóng tính thế nào cũng sinh chuyện chẳng hay.

Ông già Bảy tụt khỏi chõng khóa cửa rồi cùng Tòng Út đi về phía rừng phi lao.

Khi hai người đến ngả đường dẫn ra khu rừng cây ven biển thì họ vừa kịp thấy nơi đó bốc lên một ngọn lửa. Một người đàn bà dẫn hai đứa trẻ từ phía biển chạy tới kêu thất thanh:

- Cháy nhà! Cháy nhà! Ai cứu giùm tôi!

 

                                                    BỐN 

 
      Đứng vây quanh căn chòi bị cháy rụi là Lài hai đứa con gái của Hai Thìn và rất đông bà con làng biển Cát. Ngọn lửa thiêu rụi căn chòi còn làm cháy thêm mấy cây  phi lao quanh đó. Nếu mọi người không đến kịp đám cháy có thể lan thành đám cháy rừng.

Không ai biết Hai Thìn đi đâu. Cũng chẳng ai hiểu vì sao căn chòi bị cháy. Người ta đoán rằng trong lúc Hai Thìn vắng nhà than bếp bị gió thổi thành ngọn lửa tạt vào vách lá gây ra trận hỏa hoạn.

Căn chòi đã thành tro chẳng lên tiếng được. Còn những cây phi lao chúng chứng kiến rất rõ ai là người châm lửa đốt căn chòi nhưng chúng chỉ có thể trò chuyện bàn tán với nhau về sự ác độc của con người. Còn con người những người đang đứng xem cảnh hoang tàn sau đám cháy kia làm sao hiểu được tiếng nói riêng của chúng.

 

(Xem tiếp LNHTN 04)

In NXB Thanh Niên (lần 1 năm 1989 tái bản năm 2004) & NXB Đồng Nai (tái bản năm 1995)