Về cuộc thi Bút ký ĐBSCL lần 4: Nhà thơ Lê Quang Trang lên tiếng

LÊ QUANG TRANG:

KHƠI DẬY NHỮNG ÁNG VĂN GẮN LIỀN CUỘC SỐNG CHÂU THỔ

Cuộc thi bút ký văn học cấp khu vực các tỉnh Đồng bằng sông Cửu Long lần thứ tư năm 2010 đã kết thúc. Ngày 14-4 vừa rồi lễ tổng kết và trao giải đã được tổ chức tại Thành phố Bạc Liêu tỉnh đăng cai lần này. Đã hơn 10 năm nay các Hội văn học nghệ thuật các tỉnh trên địa bàn liên kết tiến hành các cuộc thi ở các thể loại là một hoạt động rất đáng hoan nghênh. Được tham gia Ban chung khảo lần này với tư cách người làm nghề tôi thật sự vui vì qua 30 tác phẩm vào chung khảo chọn lọc từ gần 130 bài dự thi chúng ta hiểu thêm nhiều điều về cuộc sống và văn học ở đây.

Thế mạnh của thể ký chính là phản ánh kịp thời những vấn đề đang nóng của cuộc sống. Nhiều các bài ký thành công ở vòng chung khảo này đã khai thác được sở trường ấy. Nhiều trang viết sinh động phong phú đề cập bao nhiêu vấn đề sôi động đang đặt ra cho vùng đất cũng là của quốc gia. Cả những đổi thay kỳ diệu có khi gây bất ngờ với ngay cả những người tại chỗ. Một con đường mới xẻ dọc đồng bằng như chiếc chìa khoá mở ra tương lai cho cả một vùng đất là ý tưởng chủ yếu của "Con đường xẻ dọc một vùng quê" và "Những cây cầu trên đường Nam Sông Hậu". Một ngôi trường đơn sơ thuở nào qua hơn một trăm năm lịch sử đã cung cấp bao nhân tài cho đất nước nay phát triển khang trang càng gợi bao cảm xúc trong tâm hồn một người thầy "Trường xưa một thuở… bây giờ". Và trong nhiều tác phẩm khác như "Tình bần ở Cù Lao Dung" chẳng hạn chúng ta cũng bắt gặp nhiều tình tiết chi tiết phản ánh sự thay đổi sâu sắc nhất là hiện thực hôm nay được đan cài mật thiết với những kỷ niệm hào hùng của quá khứ hôm qua. Mặt khác tư duy nông cạn và duy ý chí của một thời dẫn đến bao cách nghĩ cách làm thô thiển nghe như chuyện đùa song cũng phải qua bao đớn đau trải nghiệm chúng ta mới nhận thức được. Hiện thực trong "Nơi chiến tranh ở lại" hay trong "Những mùa mía đắng" "Hạt muối chết khô" là như vậy…

Song cuộc sống đổi thay là ở con người. Có thể nhận ra một cái nhìn mới mang tính phát hiện về con người mới hôm nay ở nhiều cây bút. Không chỉ chú ý tới phẩm chất quen thuộc như tình yêu sâu nặng đối với đất nước lý tưởng sẵn sàng hy sinh lợi ích cá nhân vì cộng đồng vì người khác như trong các bút ký "Bữa tiệc của cảm xúc" "Người "cõi trên"" "Từ Bến Tre đến Thăng Long - Hà Nội" … mà ở một số tác phẩm khi khắc hoạ chân dung con người mới hôm nay còn ẩn chứa chiều sâu của số phận như "Người phu lục lộ nhân dân" hoặc những trăn trở trong suy nghĩ về kinh doanh sản xuất điều hành sao đạt hiệu qủa kinh tế cao lại thích hợp với tiến trình hội nhập toàn cầu như trong "Ông vua chân đất" "Người nông dân số một" "Đường sang nước Pháp" "Người mở đường qua đồng chó ngáp" … Phương pháp sử dụng dịch vụ tạo ra hiệu quả cao trong sản xuất kinh doanh có vẻ như một hiện tượng bình thường nhưng không phải ai cũng nhìn ra thậm chí nếu bị chi phối bởi tầm nhìn ích kỷ thì người quản lý còn gây khó dễ cho nó nữa. "Chợ biển mênh mông ký" là một ví dụ. Như vậy tính phát hiện chính là một nét mới trong nhiều bút ký dự thi năm nay. Đấy là chưa kể ở một vài tác phẩm giọng kể dịu dàng đậm chân quê dân dã như trong "Bà Sáu Dưa Môn" hay cách săn chuột độc đáo trong "Đuổi bóng" cũng là thủ pháp làm tăng tính hấp dẫn.

Một điều nổi bật trong những bút ký dự thi lần này còn là cách phân tích sự kiện dưới góc nhìn văn hoá. Có thể đấy đang là điều bức xúc của nhiều vùng đất mặt trái của phát triển kinh tế tạo ra những tha hoá của đạo đức huỷ hoại đối với môi trường. Một cây bút bộc lộ "tâm trạng xót xa" khi nhận ra rằng trong cuộc sống đang chuyển động kia con người no ấm hơn giàu có hơn so với trước nhưng sự đoàn kết đùm bọc yêu thương nhau như là "bửu bối dòng họ" thì lại như phôi pha rạn nứt. Rồi "Sóng bủa Cồn Ngao" hay "Triền sông hoang vắng" với bút pháp nhẹ nhàng mà sâu sắc cũng với chủ đề tương tự. Những thông điệp mang tính cảnh báo về sự tha hoá văn hoá như thế chính là điều rất đáng suy nghĩ.

Có điều mừng là những ý tưởng và hiện thực cuộc sống đa dạng ấy được chuyển tải bằng những trang văn khá nhuần nhuyễn và giàu cảm xúc. Và trong một số tác phẩm những cố gắng đổi mới cách thể hiện nhằm tạo hiệu ứng mới trong tiếp nhận cũng rất cần ghi nhận.

Vẫn còn đôi ba ý kiến chưa thoả mãn với kết quả của cuộc thi. Có lẽ cũng là thường tình. Như mong muốn tác phẩm đạt giải cao phải thật sự là đỉnh nổi bật và tiêu biểu mở ra một khuynh hướng mới cho bút ký về bút pháp giọng điệu. Mong ước ấy là chính đáng nhưng hoàn toàn không dễ. Với văn học cả nước cũng thế chứ không riêng gì văn học Đồng bằng sông Cửu Long.

Nhưng sau tổng kết lại cũng có một vài thông tin thiếu chuẩn xác xuất hiện trên mặt báo. Như có tin rằng cuộc thi bị "khiếu kiện tùm lum" trong khi thực tế chỉ có một trường hợp khiếu nại về tác phẩm trước khi dự thi đã đăng báo nhưng tác giả cho biết đó "mới chỉ là phần chính" sau có sửa chữa nâng cao mới đem dự thi. Việc Ban tổ chức xem những bài như vậy thuộc dạng phạm quy là đúng và có cơ sở vì tuy không giống nhau hoàn toàn nhưng chủ đề cốt lõi tình tiết vẫn chỉ là một. Lại có nhà báo gửi thư Ban tổ chức và cả cho tôi báo rằng người viết bài được giải nhất đạo văn "toàn bộ chi tiết trong bài kể cả cái tít đều gần như copy của em hết". Sau khi kiểm tra Ban tổ chức cho biết bài tác giả dự thi gửi tới Ban tổ chức ngày 25-9-2010 trong khi bài của nhà báo kia lại viết và đăng vào 30-12-2010. Chẳng lẽ người viết trước lại "copy" của người viết sau mình hơn ba tháng? Thật phi lô gich và vô lối thế mà có báo cứ đăng làm nhiễu thêm thông tin và khiến bạn đọc hồ nghi không biết đâu là sự thật lẽ phải!

Tôi tin chắc chắn những chuyện lình sình rồi sẽ qua sự thật sẽ sáng tỏ song điều quan trọng và lớn lao ngay chính lúc này là cần đánh giá đúng về cuộc thi không vì một vài thông tin thiếu chuẩn xác mà phủ nhận những tích cực cái cần là làm sao khích lệ những tấm lòng nhiệt huyết với vùng đất hoang sơ và giàu tiềm năng khơi dậy mạnh mẽ những trang viết nói riêng và sáng tạo văn học nghệ thuật nói chung ở miền đất mến yêu này. 

(BÁO SÀI GÒN GIẢI PHÓNG CUỐI TUẦN NGÀY 23.4.2011)

 

Hai Lúa

Trên báo sggp.ogr.com ngày 23/4 vừa qua nhà văn Lê Quang Trang đã lên tiếng về cuộc thi.Nội dung lên tiếng có chuyện ông cho rằng chỉ có một người khiếu nại mà báo chí lại nói " Khiếu nại tùm lum".Theo ý của ông Trang phải nhiều người cùng lúc khiếu nại mới gọi là "tùm lum" được!Tìm hiểu hay ra ông Trang là dân Bắc mới nhập cư Nam bộ.Ông không rành ngôn ngữ Nam bộ là phải rùi.Tội nghiệp ông khi phải làm giám khảo một cuộc thi bút ký có 99% người Nam bộ viết bài tham gia.Người Nam bộ khi diễn tả theo ý của ông Trang sẽ nói là " Tùm lum khiếu nại".Khi chỉ có một người khiếu nại nhưng cùng lúc mang nhiều nội dung khác nhau thì gọi là "Khiếu nại tùm lum".He he tội ông Trang quá bất thông ngôn ngữ rùi...Vậy mà...he he